cùng gốc

Hai từ "night" trong tiếng Anh và "Nacht" trong tiếng Đức được viết cạnh nhau để minh họa chúng cùng gốc.

Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Có chung một nguồn gốc, một xuất xứ: "cùng gốc" chỉ các sự vật, hiện tượng, hoặc khái niệm có chung một nguồn cội, một cơ sở phát sinh.
   • (Trong thực vật học) Có hoa đực và hoa cái trên cùng một cây: "cùng gốc" là thuật ngữ dùng để mô tả loài thực vật mà cả hoa đực và hoa cái đều mọc trên cùng một cây, trái ngược với "khác gốc" (hoa đực và hoa cái mọc trên các cây riêng biệt).

Ví dụ sử dụng

• Nghĩa chung:

  • Hai ngôn ngữ này có cùng gốc Ấn-Âu. (Hai ngôn ngữ này bắt nguồn từ một ngôn ngữ tổ tiên chung là Ấn-Âu.)
  • Các từ "mẹ", "má", "mạ" đều cùng gốc về mặt ngữ âm. (Những từ này có chung nguồn gốc âm thanh.)

• Nghĩa thực vật học:

  • Bí ngô là loài cây cùng gốc, có hoa đực và hoa cái trên cùng một cây. (Cây bí ngô mang cả hai loại hoa trên cùng một thân.)
  • Đu đủ thuộc nhóm thực vật cùng gốc, nhưng có thể có cây đực và cây cái riêng. (Đu đủ là loài cùng gốc, nhưng thường phân tính trên các cây khác nhau.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cùng gốc về mặt di truyền": có chung nguồn gen hoặc tổ tiên sinh học.

  • Các loài chim này cùng gốc về mặt di truyền, dù hình thái khác nhau. (Chúng chia sẻ một tổ tiên chung trong lịch sử tiến hóa.)

• "cùng gốc ngôn ngữ": thuộc cùng một nhóm ngôn ngữ hoặc hệ ngôn ngữ.

  • Tiếng Việt và tiếng Mường cùng gốc ngôn ngữ. (Cả hai đều thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer.)

Biến thể và từ gần giống

• Đồng nguyên (tính từ): có cùng nguồn gốc, thường dùng trong ngữ cảnh học thuật.

  • Hai khái niệm này đồng nguyên với nhau. (Chúng có chung một nguồn gốc lịch sử hoặc triết học.)

• Khác gốc (tính từ): không có chung nguồn gốc — trái nghĩa của "cùng gốc".

  • Cây dưa chuột và cây bí ngô khác gốc về mặt phân loại. (Chúng thuộc các chi khác nhau trong họ bầu bí.)

Từ đồng nghĩa

• Đồng căn: cùng một gốc rễ, thường dùng trong sinh học hoặc ngôn ngữ học.
• Chung nguồn: có chung một nguồn cội, dùng trong văn nói.
• Nhất thể: chỉ sự thống nhất về nguồn gốc, ít phổ biến hơn.

Thành ngữ liên quan

• Cùng gốc, khác ngọn: chỉ những thứ có chung nguồn cội nhưng phát triển theo các hướng khác nhau.
  • Hai dòng họ này cùng gốc, khác ngọn, nhưng vẫn giữ quan hệ họ hàng. (Họ có chung tổ tiên nhưng đã tách nhánh qua nhiều thế hệ.)